
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور در این گفتگو به بیان دلایل عدم پرداخت وام بانک جهانی به ایران، بزرگنمایی ماجرای نیترات آب تهران، واگذاری انشعاب آب به ۸۰۰ هزار مسکن مهر، زیانده بودن تمام شرکتهای آبفای کشور حتی تهران، موج استیضاح نامجو، طرح پیشنهادی افزایش قیمت آب و مشکل کمآبی پرداخت.
سیدمهدی ثمره هاشمی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور قبل از این که خود را معرفی کند وقتی به او گفتم قبل از شما شخصی که بر روی این صندلی مینشسته اکنون وزیر نیرو شده است پس باید این صندلی را دوست داشته باشید خندید و گفت: معلوم نیست شاید این مورد استثنایی بود اما همیشه معلوم نیست که این موضوع اتفاق بیافتد.
اهل کرمان است و مدرک فوق لیسانس مهندسی عمران با گرایش سازههای هیدرولیکی را از دانشگاه شهید باهنر کرمان و در سال ۷۴ اخذ کرد و از نظر سابقه اجرایی از سال ۱۳۶۸ وارد کارهای اجرایی مدیریتی شده است.
در مسئولیتهای مختلفی در مجموعه سپاه و قرارگاه سازندگی بوده و در سمت رئیس کارگاه، مدیر پروژه، معاونت فنی مؤسسات سازندگی، رئیس هیئت مدیره تعدادی از مؤسسات و در چند پست معاونت قرارگاه سازندگی مشغول بوده است و به مدت ۵ سال رئیس دانشگاه امام حسین در منطقه جنوب شرق کشور بود.
در سال ۸۴ هم قبل از ورود به وزارت نیرو به اتفاق فتاح وزیر قبلی نیرو در شرکت سپاصد مشغول به کار بود تا بهمنماه سال قبل (۸۸) مدیرکل دفتر وزارتی و مشاور وزیر شد و در همان سال هم به عنوان مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور انتخاب و معرفی شد.
وقتی از او پرسیدم شایعهای مطرح است که "نامجو " قرار است استیضاح شود و شما به عنوان وزیر نیرو معرفی شوید که گفت من این مطلب را از شما میشنوم.او گفت که اتفاقاً موضوع استیضاح را از یکی از مسئولان مجلس پرسیدم که او گفت اینها مسائلی است که هرچند وقت یکبار مطرح و موجی ایجاد میشود و نمایندگان یک استان خاص میآیند بحثی را مطرح میکنند که یک وزیری را چون خواسته آنها را برآورده نکرده استیضاح کنند منتهی اینها خیلی بحثهای جدی نیست.
اما به هر حال وقتی از او پرسیدم که دوست دارید وزیر شوید خندید و گفت که سؤالات سخت میپرسید.
(متن کامل را ببینید...)
در گفتوگوی ۲ ساعته فارس با مدیرعامل آبفای کشور مطرح شد:
از موج استیضاح نامجو تا بزرگنمایی ماجرای نیترات آب تهران و چالش آب در آینده
خبرگزاری فارس: مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور در این گفتگو به بیان دلایل عدم پرداخت وام بانک جهانی به ایران، بزرگنمایی ماجرای نیترات آب تهران، واگذاری انشعاب آب به ۸۰۰ هزار مسکن مهر، زیانده بودن تمام شرکتهای آبفای کشور حتی تهران، موج استیضاح نامجو، طرح پیشنهادی افزایش قیمت آب و مشکل کمآبی پرداخت.
سیدمهدی ثمره هاشمی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور قبل از این که خود را معرفی کند وقتی به او گفتم قبل از شما شخصی که بر روی این صندلی مینشسته اکنون وزیر نیرو شده است پس باید این صندلی را دوست داشته باشید خندید و گفت: معلوم نیست شاید این مورد استثنایی بود اما همیشه معلوم نیست که این موضوع اتفاق بیافتد.
اهل کرمان است و مدرک فوق لیسانس مهندسی عمران با گرایش سازههای هیدرولیکی را از دانشگاه شهید باهنر کرمان و در سال ۷۴ اخذ کرد و از نظر سابقه اجرایی از سال ۱۳۶۸ وارد کارهای اجرایی مدیریتی شده است.
در مسئولیتهای مختلفی در مجموعه سپاه و قرارگاه سازندگی بوده و در سمت رئیس کارگاه، مدیر پروژه، معاونت فنی مؤسسات سازندگی، رئیس هیئت مدیره تعدادی از مؤسسات و در چند پست معاونت قرارگاه سازندگی مشغول بوده است و به مدت ۵ سال رئیس دانشگاه امام حسین در منطقه جنوب شرق کشور بود.
در سال ۸۴ هم قبل از ورود به وزارت نیرو به اتفاق فتاح وزیر قبلی نیرو در شرکت سپاصد مشغول به کار بود تا بهمنماه سال قبل (۸۸) مدیرکل دفتر وزارتی و مشاور وزیر شد و در همان سال هم به عنوان مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور انتخاب و معرفی شد.
وقتی از او پرسیدم شایعهای مطرح است که "نامجو " قرار است استیضاح شود و شما به عنوان وزیر نیرو معرفی شوید که گفت من این مطلب را از شما میشنوم.او گفت که اتفاقاً موضوع استیضاح را از یکی از مسئولان مجلس پرسیدم که او گفت اینها مسائلی است که هرچند وقت یکبار مطرح و موجی ایجاد میشود و نمایندگان یک استان خاص میآیند بحثی را مطرح میکنند که یک وزیری را چون خواسته آنها را برآورده نکرده استیضاح کنند منتهی اینها خیلی بحثهای جدی نیست.
اما به هر حال وقتی از او پرسیدم که دوست دارید وزیر شوید خندید و گفت که سؤالات سخت میپرسید.
متن کامل گفتوگوی فارس با مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور را در زیر میخوانید:
فارس: امسال چه پروژههایی در حوزه آبفا و با چه حجمی از سرمایهگذاری به بهرهبرداری میرسد.
ثمره هاشمی: در دو بخش این موضوع را جواب میدهم. یک بخش مربوط به طرحهای آبرسانی است . ۲۵ طرح آبرسانی با ظرفیت حدود ۵۴۰ میلیون متر مکعب تأمین آب در سال قرار است که در سال جاری به بهرهبرداری برسند. در این طرحها ۱۵ واحد تصفیهخانه با ظرفیت یک میلیون و ۲۴۰ هزار متر مکعب در شبانه روز به بهرهبرداری خواهد رسید. همچنین ۱۸۰ کیلومتر خط انتقال هم در قالب طرحهای آبرسانی وجود دارد که به بهرهبرداری میرسد. هزینهای که برای این طرحهای آبرسانی شده است بیش از ۹۰۰ میلیارد تومان است. طرح آبرسانی به شهرهای حاشیه خلیج فارس، به عنوان نمونه طرحهای بزرگ که قرار است به بهرهبرداری برسد. بهرهبرداری کامل از بزرگترین طرح آبرسانی است که خط انتقال آب از سد کوثر است به شهرهای حاشیه خلیج فارس به طول ۷۶۲ کیلومتر که البته این خط الآن مورد بهرهبرداری قرار گرفته است البته یک سری کارهای تکمیلی آن باقی مانده است که آن هم تا پایان سال به اتمام میرسد و پروژه به طور کامل به بهرهبرداری میرسد.
*طرح آبرسانی غدیر مهرماه به آبادان میرسد
طرحهای بزرگ دیگر مثل طرح آبرسانی "غدیر " است که از رودخانههای دز و کرخه برای تأمین آب تعدادی از شهرها و روستاهای خوزستان است که فاز اول اضطراری این طرح در سوم خردادماه سال جاری افتتاح شد و بقیه پروژهها هم ادامه دارد و امید است تا مهرماه این خط را به آبادان هم برسانیم .و تصفیه خانه جامع آب آبادان هم آماده شده است و در حال حاضر کار آزمایشی خود را انجام میدهد و با تکمیل این خط از آبادان تا خرمشهر که ۶ کیلومتر باقی مانده است انتقال آب غدیر به آبادان هم به مرحله بهرهبرداری میرسد. طرحهای مهم دیگری مثل طرحهای آبرسانی به اراک از سد کمال صالح که قرار است امسال به بهرهبرداری برسد. طرح آبرسانی به سنندج که خط دوم تصفیهخانه دوم آب سنندج و آبرسانی به بیرجند است که از جمله طرحهای آبرسانی قابل بهرهبرداری در سال جاری است.
*افتتاح طرحهای فاضلاب شهری تا پایان امسال
در بخش طرحهای فاضلاب هم ۳۹ واحد تصفیهخانه فاضلاب در ۲۲ استان کشور با ظرفیت ۱.۱ میلیون متر مکعب تصفیه فاضلاب در شبانهروز که تا پایان امسال به بهرهبرداری میرسد. در این طرحها هم حدود ۳۰۰ میلیارد تومان هزینه شده است و البته ۹ واحد از تصفیهخانههای مزبور از جمله مدول دوم تصفیهخانه فاضلاب تهران در مراکز استانها مورد بهرهبرداری قرار میگیرد.
*تعداد طرحهای نیمه تمام آبی
فارس: چه تعداد طرح نیمه تمام آبرسانی در کشور وجود دارد و بفرمایید اعتبارات آبفا در سالجاری نسبت به سال گذشته چه رشدی داشته است.
ثمره هاشمی: در سال جاری در فصل منابع آب در قانون بودجه ۸۹ برای طرحهای نیمه تمام ملی و استانی آبرسانی رقمی حدود ۷۵۰ میلیارد تومان اعتبار پیشبینی شده است که میزان افزایش آن نسبت به سال قبل ۱۰ درصد است. با احتساب آن ۲۸ درصدی که مجلس بودجه را کاهش داد اگر آن را کاهش نمیدادند امسال افزایش اعتبار ما ۳۸ درصد بود که رقم خوبی میشد.
* ۴۴ میلیون متر مکعب تاسیسات آب شرین کن توسط بخش خصوصی
با پیشبینی اعتبار به میزان ۷۶۰ میلیارد تومان میزان افزایش اعتبار در قانون بودجه سال ۸۹ نسبت به سال ۸۸ رقمی بالغ بر ۱۲.۴ درصد است میزان افزایش اعتبار طرحهای فاضلاب در سال جاری نسبت به سال گذشته رقمی بالغ بر ۱۲.۶ درصد است. در قانون بودجه سال ۱۳۸۹ برای ۲۲۳ طرح فاضلاب شهری اعتبار پیشبینی شده است.
دو لایحه بودجه سال ۱۳۸۹ برای طرحهای فاضلاب افزایش اعتباری بیش از ۴۰ درصد درخواست شده بود که پس از تعدیل رقم مذکور در مجلس شورای اسلامی رقم متوسط افزایش در قانون بودجه به میزان ۱۲.۶ درصد مصوب شد.
توسط بخش خصوصی در شهرها و روستاهای جنوبی کشور امکان تولید و عرضه آب شیرین به میزان ۵۰ میلیون متر مکعب در سال فراهم شده است.
میزان سرمایهگذاری در این بخش رقمی بالغ بر ۲۰۵ میلیارد ریال برآورد میگردد که در کل توسط بخش خصوصی تأمین شده است. همچنین برای تولید ۴۴ میلیون متر مکعب آب شیرین در نقاط مختلف تأسیسات جدید آب شیرین کن توسط بخش خصوصی در دست ساخت است. از جمله آب شیرینکنهای نصب شده در شهرها میتوان آب شیرینکنهای بندر چاهبهار - بندر لنگه - هندیجان آبادان - خرمشهر اشاره کرد.
*بزرگترین آب شیرینکن بخش خصوصی
در حال حاضر آب شیرینکن بندرعباس با ظرفیت ۱۰۰ هزار متر مکعب از جمله بزرگترین شیرینکن در دست نصب توسط بخش خصوصی است که البته درخواست شده تا ظرفیت آن به یک میلیون متر مکعب برسد. با توجه به حجم بالای نیاز به سرمایهگذاری در بخش آب و فاضلاب تنوع بخشی به سرمایهگذاری در این بخش یک ضرورت اجتنابناپذیر و مورد تأکید وزارت نیرو است. عملیات اجرایی این طرح بزرگ سه ماه دیگر آغاز میشود.
*احداث تصفیهخانه آبفا توسط بخش خصوصی با ۱۸ میلیون یورو
احداث تصفیهخانه آب و فاضلاب با روش BOT (ساخت، بهرهبرداری، واگذاری) توسط بخش خصوصی و نصب آب شیرینکن به صورت BOO (ساخت، بهرهبرداری، مالکیت) توسط بخش خصوصی در شهرها و روستاهای حاشیه خلیج فارس و تولید و فروش آب توسط بخش خصوصی با تضمین شرکتهای آب و فاضلاب فاینانس طرحها توسط بخش خصوصی داخلی و خارجی از جمله راهکارهای مشارکت بخش خصوصی در طرحهای آب و فاضلاب کشور است که وزارت نیرو به نوبه خود بازپرداخت اصل و سود حاصله از منابع عمومی و درآمد شرکتها تضمین خواهد نمود. در حال حاضر قرارداد ایجاد تصفیهخانه بزرگ فاضلاب شهر کرج با بخش خصوصی از طریق فاینانس منعقد شده است.
حجم سرمایهگذاری بخش خصوصی در این تصفیهخانه رقمی بالغ بر ۱۸ میلیون یورو است که به وسیله واتک فاینانس اطریش تأمین مالی گردیده و کنسرسیوم متشکل از شرکت ایرانیژیان و واباک واتک از اطریش عملیاتی اجرایی آن را عهدهدار است.
*احداث ۱۲ واحد تصفیهخانه در برنامه پنجم
در برنامه پنجم توسعه اقتصادی کشور برای احداث ۱۲ واحد تصفیهخانه فاضلاب و اجرای تعدادی طرح آبرسانی از جمله طرح بزرگ آبرسانی به تبریز (خط دوم) طرح بزرگ آبرسانی از چاه نیمه از زابل به زاهدان (خط دوم) و اجرای تعدادی طرح فاضلاب جمعاً به میزان ۱۱۰۰ میلیون یورو طرح توسط بخش خصوصی و سرمایهگذاری خارجی تعریف شده است که مناقصه انتخاب فاینانسور خارجی در دست انجام است.
*واگذاری ۲۴ تصفیهخانه آب به بخش خصوصی
موضوع دیگری که در حال پیگیری آن هستیم و در حال آماده کردن مقدمات آن هستیم واگذاری ۲۴ تصفیهخانه آب به بخش خصوصی است که اسناد اولیه آن آماده شده است و جلسات متعددی با سازمان خصوصی برگزار کردهایم و امید است تا این موضوع نیز عملیاتی شود. در جاهایی که بخش خصوصی برای تحویل گرفتن این تصفیهخانهها استقبال کرده است ارومیه است شاید اولین تصفیهخانهای باشد که ما در قالب این طرح ۲۴ واحدی آن را به بخش خصوصی واگذار خواهیم کرد.
*فاضلاب کرج با سرمایه گذاری اطریش
برای فاضلاب شهر کرج نیز از یک بخش خصوصی در اطریش استفاده کردیم با رقمی حدود ۱۸ میلیون یورو که مقدمات آن در حال فراهم شدن است که این پروژه هم به زودی عملیاتی خواهد شد.
*اعطای ۶۵۰ میلیون یورو وام بانک جهانی
فارس: تاکنون بانک جهانی چه میزان وام در اختیار طرحهای آبفای ایران قرار داده است.
ثمره هاشمی: تاکنون از محل بانک جهانی مبلغی حدود ۶۵۰ میلیون یورو وام برای طرحهای آب و فاضلاب در چند استان کشور اخذ شده است و چند تا شهر از جمله شیراز، اهواز، ساری، رشت، انزلی و تهران اخذ شده است که در برخی از شهرها ۱۰۰ درصد تسهیلات جذب شده است مثل تهران که مبلغی حدود ۱۴۵ میلیون دلار و شیراز هم تمام وام بانک جهانی را جذب کرده است. متوسط جذب وام بانک جهانی برای بخش آبفای کشور حدود ۸۰ درصد است که کمترین آن مربوط به اهواز است که حدود ۵۵ درصد است. ساری، انزلی و رشت هم در حال انجام است که امید است تا ۵ ماه دیگر طرحهای ما به پایان برسد و ۱۰۰ درصد وام بانک جهانی در این بخش جذب شود.
*دریافت یک میلیارد یورو از بانک جهانی و توسعه اسلامی تاکنون
از محل جذب وام بانک جهانی چهار مدل تصفیهخانه فاضلاب تهران طراحی شده به ظرفیت ۴۵۰۰۰۰ متر مکعب در شبانه روز از محل تسهیلات بانک جهانی در دست انجام است که تاکنون دو مدول آن به اتمام رسیده و مورد بهرهبرداری قرار گرفته و دو مدول دیگر تا آذرماه سالجاری به بهرهبرداری میرسد. هر کدام از این واحدها جمعیتی حدود ۵۲۵ هزار نفر را تحت پوشش قرار میدهد که در مجموع دو میلیون و ۱۰۰ هزار نفر را تحت پوشش قرار خواهند داد.
همچنین بانک توسعه اسلامی (IDB) تاکنون در طرحهای آبرسانی به جزیره قشم به میزان ۲۴.۷ میلیون دلار که ۱۰۰ درصد جذب شده است و طرح فاضلاب همدان معادل ۳۲ میلیون یورو با جذب ۱۰۰ درصد مشارکت نموده است. برای اجرای دو واحد تصفیهخانه فاضلاب در شهر مشهد نیز از محل وام بانک توسعه اسلامی انجام شده که به زودی عملیات اجرایی آن آغاز میشود. اجرای دو طرح فاضلاب در شهرهای قم و کاشان و ایجاد تأسیسات آب شهر قم شامل یک واحد تصفیهخانه بزرگ آب به ظرفیت ۵۱۸۰۰۰ متر مکعب در شبانهروز و خطوط کمربندی و مخزن در این شهر و همچنین اجرای پروژههای فاضلاب در ۱۰۰ روستای کشور جمعاً بالغ بر ۴۷۰ میلیون یورو تسهیلات وام از بانک توسعه اسلامی واگذار شده است. البته تفاهمنامهای با بانک توسعه اسلامی امضا شد در حدود مبلغ ۲۰۰ میلیون یورو که امید است زودتر عملیاتی شود.
*قرارداد با بانک توسعه اسلامی در طرحهای آبفا ۵۲۵ میلیون یورو
جمع مشارکت و قرارداد با بانک توسعه اسلامی در طرحهای آب و فاضلاب کشور تاکنون رقمی بالغ بر ۵۲۵ میلیون یورو بوده است. در مجموع میزان مشارکت بانک جهانی و بانک توسعه اسلامی در طرحهای آب و فاضلاب کشور تاکنون رقمی بیش از یک میلیارد یورو است. میزان بازپرداخت آن طبق جدول زمانبندی که تهیه شده بود طرحهایی که ۱۰۰ درصد وام خود را جذب کردهاند و پروژههای آنها تمام شده است که از بازپرداخت وام بانک جهانی انجام میشود و مشکلی در این زمینه وجود ندارد.
*اخذ ۱۴۰۰ میلیون یورو برای طرحهای آبفا در برنامه چهارم
در برنامه پنجم توسعه اقتصادی کشور علاوه بر طرحهای فوق برای اجرای تعداد دیگری طرح آب و فاضلاب سهم بیشتری برای بانک جهانی و بانک توسعه اسلامی و بانک اکو پیشبینی شده است که برای تحقق این امر مذاکرات با سه مؤسسه فوق در دست انجام است.
*دلیل عدم پرداخت وام بانک جهانی به ایران چیست؟
فارس: یک بحثی که هست این است که دیگر بانک جهانی تمایلی برای پرداخت وام به طرحهای آب و فاضلاب ایران ندارد این موضوع را قبول دارید.
ثمره هاشمی: درست است. دلیل اصلی آن این است که بر پیکره بانک جهانی فضای سیاسی سایه افکنده است و قدرتهای جهانی که در آنجا حضور دارند و با دشمنی دارند به هر حال به هر شکلی که بتوانند برای پرداخت وام به ایران مانع تراشی میکنند.متأسفانه بانک جهانی هم بیشتر تحت تأثیر این جوها و فشارهای سیاسی است.مواردی هم وجود دارد که تصویب شده به ایران اعتباراتی پرداخت شود اما به خاطر این فشارهای سیاسی مانع شدهاند و پرداخت نشده است.
*بانک توسعه اسلامی بیتأثیر از مسائل سیاسی نیست
فارس: ایران هم بر روی بانک توسعه اسلامی لینک کند تا حداقل این مشکل را توسط این بانک حل کند.
ثمره هاشمی: بانک توسعه اسلامی هم محدودیتهایی دارد یعنی این گونه نیست که ایران هر میزان وام درخواست کند آنها نیز در اختیار بگذارند. ایران تا آنجایی که امکان داشته است با بانک توسعه اسلامی مذاکره کرده است. برای گرفتن وام هم مراحل زیادی باید طی شود باید مطالعات جامع انجام شود تا به مرحله اجرایی و عملیاتی برسد.
حدود ۲ ماه قبل هم تعدادی از مسوولان بانک توسعه اسلامی به ایران آمده بودند این بحث را مطرح کردم که ما میخواهیم برای طرحهای دیگر هم از محل وام بانک توسعه اسلامی استفاده کنیم آنها هم موافقت کلی خود را اعلام کردند منتهی تا این بحثها جزئی شود زمان میبرد اما موضوعی که هست این است که بانک توسعه اسلامی بیتأثیر از بانک جهانی و مسائل سیاسی که در دنیا و تحریمها وجود دارد نیست. قطعاً برروی آنها هم تأثیر میگذارد و ممکن است برای ایران هم موانعی ایجاد کنند.
فارس: ایران برای چه طرحهایی به بانک جهانی گزارش داده و درخواست وام کرده بود که با مخالفت این بانک مواجه شد.
ثمره هاشمی: برای ادامه فاضلاب تهران به غیر از آن ۱۴۵ میلیون دلاری که در مرحله اول درخواست شده و اخذ شده بود از بانک جهانی درخواست وام کردیم چون فاضلاب تهران حدود ۵ هزار میلیارد تومان هزینه دارد برای اینکه به اتمام برسد. به هر حال برای فاضلاب تهران از بانک جهانی مجدداً دوبرابر ۱۴۵ میلیون دلار که قبلاً اخذ شده بود درخواست وام کردیم که متأسفانه علیرغم مصوب با مخالفتهایی روبرو شد.
فارس: برای کاهش هزینه تمام شده پروژهها چه اقداماتی صورت گرفته است؟
ثمره هاشمی: وزارت نیرو در سطح کلان برای کاهش هزینه تمام شده پروژهها سیاست بومی سازی طرحها و بهرهگیری از حداکثر توان تخصصی کارشناسان داخلی برای طراحی و اجرای طرحها و تشویق صنایع داخلی برای ساخت تجهیزات را تعقیب نموده و خوشبختانه در صنعت آب و فاضلاب کشور به موفقیت چشمگیری دست یافته است. در این ارتباط در بخش آب و فاضلاب سه محور اساسی زیر مدنظر قرار گرفته است؟
*مطالعه طرحها محور اول کاهش هزینه تمام شده پروژهها
با ارتقاء توان فنی و سطح دانش تخصصی مهندسین مشاور داخلی در سالهای بعد از انقلاب واگذاری بخش اعظم کار مطالعات و طراحی طرحهای آب و فاضلاب به مهندسین مشاور داخلی و عملی و از این طریق علاوه بر حصول خود کفائی داخلی و ارتقاء کیفی هزینه نسبی مطالعات در مقایسه با گذشته کاهش یافته است.
*محور دوم واگذاری عملیات اجرائی به پیمانکاران داخلی:
واگذاری بخش اعظم عملیاتی اجرائی پروژهها آب و فاضلاب به پیمانکاران داخلی از طریق انجام تشریفات مناقصه در کلیه پروژههای آب و فاضلاب زمینه تقویت بخش پیمانکاری و ارتقاء توان اجرای طرحها به ویژه طرحهای بزرگ را فراهم نموده است.
*محور سوم ساخت داخلی تجهیزات:
حداکثر استفاده از مصالح و تجهیزات تولیدی در داخل کشور به ویژه انواع مختلف لوله ـ تجهیزات تصفیه خانههای آب و فاضلاب و ایستگاههای پمپاژ. در حال حاضر ۱۰۰ درصد انواع لولههای مورد نیاز در طرحهای آب و فاضلاب بیش از ۹۰ درصد شیرآلات و متعلقات و بالغ بر ۸۰ درصد تجهیزات تصفیه خانههای آب و فاضلاب در داخل کشور و با هزینه بسیار پائین تری نسبت به مشابه خارجی تأمین میگردد.
*واگذاری مطالعات به شرکتهای داخلی
با واگذاری تقریبا کلیه قراردادهای مطالعاتی، ساخت تجهیزات و انجام عملیات به شرکتهای داخلی علاوه بر اشتغالزائی زمینه ارتقاء کیفی سطح فنآوری و کاهش تدریجی هزینه تمام شده را فراهم مینماید که کلیه شرکتها ملزم به رعایت مقررات و ایجاد فضای رقابتی سالم از طریق واگذاری کار پس از انجام مناقصه و نظارت کافی در زمان اجراء رعایت استانداردهای معتبر در ساخت تجهیزات و کنترل از طریق شرکتها و واحدهای بازرسی تجهیزات است.
شفافیت در کلیه مراحل شکلگیری طرحها و انجام مطالعات جامع و مقایسه فنی و اقتصادی کلیه گزینهها و انتخاب گزینه برتر از نظر فنی و اقتصادی و اجتماعی و زیست محیطی به عنوان قدم اول در کاهش هزینهها تلی گردیده و ایجاد ساختار مناسب برای نظارت بر عملیات و بازرسی و کنترل مراحل مختلف ساخت تجهیزات از دیگر عوامل مؤثر در کیفیت عملیات و کاهش هزینه هاست.
الزام کلیه شرکتها به انجام مطالعات کافی قبل از تعریف طرحها و نظارت کافی بر اجرای طرحها و رعایت بخشنامهها و مقررات در عقد قراردادها از جمله موارد مورد تأکید وزارت نیرو است.
کاهش دوره اجرائی طرحها متناسب با حجم عملیات موجبات کاهش هزینههای سربار و در نتیجه کاهش هزینه طرح را فراهم مینماید که تحقق آن مستلزم تأمین اعتبار کافی در بودجه سنواتی برای طرحهای در دست اجراست.فشار روز افزون مردم و مقامات محلی جهت شروع عملیات اجرائی پروژههای جدید و عدم رشد سقف اعتبارات متناسب با رشد تقاضاها چالش فراوانی را برای مسئولین وزارت نیرو ایجاد مینمایند که در موارد ناگزیر با پاسخگویی مثبت به متقاضیان شروع عملیات طرحهای جدید موجبات افزایش تعداد طرحها و کاهش نسبی اعتبارات و در نتیجه افزایش دوره اجرا و بالا رفتن هزینه تمام شده طرح ها را فراهم مینماید.
*واگذاری انشعاب آب به ۸۰۰ هزار مسکن مهر
فارس: گفته میشود شرکتهای آبفا در تأمین آب واحدهای مسکونی مهر کم کاری میکنند.
ثمره هاشمی: در بخش مسکن مهر دو موضوع مطرح است اول این که ظرفیت لازم برای تأمین آب و برق واحدهای مسکونی ساخته شده وجود داشته باشد یعنی اگر میخواهیم انشعاب آب به ۱۰ هزار واحد مسکونی در یک شهری بدهیم باید منبع آب هم وجود داشته باشد برای اینکه بتوانیم آب را به آن منطقه منتقل کنیم و انشعاب آب را وصل کنیم.
دوم نیز تأمین اعتبارات برای اجرای آبرسانی به واحدهای مسکن مهر است سعی شده است برای ۸۰۰ هزار واحد مسکونی که قرار است ساخته شود ظرفیتهای لازم را برای تأمین آب فراهم کنیم. این موضوع بررسی شده است در برخی از نقاط کویری و خشک مشکل داریم اما به هر حال بررسی میشود که منابع آب را تأمین کنیم. در بخش تأمین هزینهها هم که یک سوم تأمین هزینه های انشعابات آب و برق برای مسکن مهر به عهده وزارت نیرو است و دو سوم هم توسط دولت و استانداریها تأمین میشود.
*قصور دولت و وزارت مسکن در تامین آب مسکن مهر
متأسفانه آن سهمی که دولت و وزارت مسکن و شهرسازی تأمین میکردند تا کنون تأمین نشده است. البته اخیراً از قول وزیر نیرو شنیدم که قرار است ۴۰۰ میلیارد تومان از طریق معاونت برنامهریزی راهبردی به عنوان سهم دولت به وزارت نیرو پرداخت شود که از این مبلغ ۴۰۰ میلیارد تومانی حدود ۲۸۰ میلیارد تومان در بخش آب و ۱۲۰ میلیارد تومان هم برای بخش برق در مسکن مهر استفاده خواهد شد. برآوردی که شده است برای این ۸۰۰ هزار مسکن مهر حدود ۳۰۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است تا بتوان انشعاب آب این واحدهای مسکونی را وصل کرد. به نسبتی که این اعتبارات تأمین میشود ما هم مشکلی برای واگذاری انشعاب آب به مسکن مهر نخواهیم داشت.
*دلایل تأخیر اجرای فاضلاب در ایران
فارس: چند درصد جمعیت شهری کشور تحت پوشش شبکه فاضلاب هستند؟
ثمره هاشمی: در کل کشور حدود ۳۴ درصد جمعیت شهری کشور تحت پوشش شبکه فاضلاب هستند و با بهرهبرداری از ۶۰ واحد تصفیهخانه فاضلاب به ظرفیت ۱.۵ میلیون متر مکعب در شبانه روز امکان تغییر فاضلاب تولیدی ۸.۴ میلیون نفر فراهم شده است.
فارس: این درصد کم نیست؟آیا برنامه چهارم توسعه محقق شد؟
ثمره هاشمی: پایین که هست. در برنامه چهارم باید به حدود ۴۵ درصد می رسید. منتهی پروژههای فاضلاب پروژههای بسیار هزینهبر و زمانبری است و چون اعتباراتی که پیشبینی شده بود برای اجرای پروژههای فاضلاب در بودجههای عمومی کشور گنجانده نشد و این مبالغ کاهش پیدا کرد به همین نسبت اجرای پروژههای فاضلاب هم به تأخیر افتاد. همین پروژه فاضلاب تهران ابتدای شروع آن سال ۱۳۳۷ بود یعنی ۵۲ سال از آن زمان میگذرد ولی هنوز فاضلاب تهران ۲۸ درصد تا ۳۰ درصد جمعیت تهران را تحت پوشش قرار داده است.
*بودجه ۵۷ میلیارد تومانی فاضلاب تهران در برابر ۵۰۰۰ میلیارد تومان نیاز
دلیل تاخیر فاضلاب تهران به دلیل عدم اختصاص اعتبارات مورد نیاز بود. البته مشکلی که داریم بحث پایین بودن تعرفهها است.
از سال ۸۳ با مصوبه مجلس تعرفههای آب هیچ رشدی نداشته است. قیمتها هم که واقعی نیست. مبلغ دریافتی شرکتهای آبفا نسبت به هزینهای که انجام میدهیم برای تولید هر متر مکعب آب حدود یک سوم است .البته در برخی از نقاط کشور کمتر از یک سوم است. این واقعاً سخت است و منبع درآمدی وجود ندارد برای اینکه شما بتوانید این پروژهها را تأمین مالی کنید. فقط پیگیریهایی که میکنیم استفاده از سرمایهگذاریهای بخش خصوصی، استفاده از وام بانکهای داخلی و خارجی و فاینانس داخلی و خارجی است. در غیر این صورت بودجههای عمومی کشور و بودجه مصوب مجلس اصلاً پاسخگوی هزینههای پروژههای فاضلاب نیست.
موضوعی که باید عرض کنم این است که فاضلاب تهران ۵۷ میلیارد تومان بودجه دارد در حالیکه ۵۰۰۰ میلیارد تومان بودجه برای تکمیل فاضلاب تهران نیاز است.
فارس: چه تعداد طرح فاضلاب در دست اجرا داریم؟
ثمره هاشمی: در حال حاضر ۲۲۳ طرح فاضلاب را در سطح کشور در دست اجرا داریم که پیشرفت فیزیکی ۱۲۹ شهر کشور بیش از ۵۰ درصد است و ۸۵ شهر هم بیش از ۷۵ درصد پیشرفت فیزیکی در این پروژهها وجود دارد.
تعداد طرحهای نیمه تمام فاضلاب و کمبود نسبی اعتبار و فشار روزافزون مقامات محلی برای شروع پروژه جدید فاضلاب چالش بزرگی است که شرکت مهندسی آب و فاضلاب همواره با آنان رویارو بوده و حل آن مستلزم افزایش سقف اعتبارات و فراهم شدن بستری برای تنوع بخشی به تأمین منابع مالی طرحهاست.
تجدیدنظر و واقعی کردن تعرفهها و افزایش درآمد شرکتها امکان مناسبی را برای سرمایهگذاری بیشتر در طرحهای فاضلاب فراهم مینماید که تحقق این امر از اولویتهای این بخش است. طرح فاضلاب تهران برای پوشش ۱۱ میلیون نفر طراحی شده است.
هزینه اجرایی این طرح حدود ۴۵۰۰۰ میلیارد ریال برآورد شده است و تاکنون ۷۶۰۰ میلیارد ریال در طرح فاضلاب تهران هزینه شده است که ۱۴۵ میلیون دلار از وام بانک جهانی استفاده شده است. پیشرفت عملیات طرح تاکنون ۳۴ درصد گزارش شده است و حدود ۲۰.۴ درصد از جمیعت فعلی تهران تحت پوشش شبکه مدرن فاضلاب قرار دارند.
دو مدول از تصفیهخانه فاضلاب هر کدام به ظرفیت ۱۱۲۰۰۰ متر مکعب در شبانه روز برای جمیعتی حدود یک میلیون و پنجاه هزار نفر در دست بهرهبرداری است که یک واحد آن هنوز رسماً افتتاح نشده است.
دو مدول دیگر هم تا آذرماه سال جاری به بهرهبرداری خواهد رسید. هزینه اجرایی چهار مدول تصفیهخانه فوق از تسهیلات وام بانک جهانی تأمین شده است. در سال جاری اعتبار طرح فاضلاب تهران رقمی بالغ بر ۵۴۱ میلیارد ریال در قانون بودجه تأمین شده است که ۸۰ درصد بیش اعتبار مصوب سال گذشته است.
فارس:شما به بحث ثابت ماندن قیمت آب از سال ۸۳ اشاره کردید اما یک سؤال را شفاف پاسخ دهید که شرکتهای آب و فاضلاب به چه قیمتی آب را از شرکتهای آب منطقهای خریداری میکنند.
ثمره هاشمی: این قیمتها متفاوت است بستگی به این دارد که آب را از چاه تأمین میکنیم و یا اینکه آب را از مکان دوری به مکان دیگری منتقل میکنیم یا اینکه از سدها آب را دریافت کنیم قیمتها متفاوت است.
فارس: الآن الگوی مصرف آب برای شهرها متفاوت است؟
ثمره هاشمی: در تهران الگوی مصرف ۱۸ متر مکعب در ماه است در مناطق مختلف کشور این الگو متفاوت است تعرفه آب بسته به این که در کدام شهر و کدام نقطه شهر باشد متفاوت است اما به هر حال در نهایت بگویم که میزان دریافتی شرکتهای اب و فاضلاب کمتر از یک سوم هزینه تمام شده است.
فارس: پیشنهادی که شما دادید برای افزایش قیمت آب چقدر است؟
ثمره هاشمی: بسته سیاستی آب در طول هفت ماه جلسات فشرده کارشناسی و فنی دو هفته است که تهیه شده است و برای کمیسیون مربوطه در دولت ارسال شده است و قرار است با حضور رئیس جمهوری مورد بررسی قرار گیرد هر زمان که تصویب و به ما ابلاغ شد ما آن را اجرایی خواهیم کرد.
*۴۰ شهر با مشکل نوبتبندی آب
فارس: چه تعداد شهر کشور دارای مشکل کمبود آب هستند؟
ثمره هاشمی: حدوداً در ۱۱ استان کشور و ۴۰ شهر با مشکل نوبتبندی آب مواجه هستیم که شامل استانهای فارس، کرمان، گیلان، سیستان و بلوچستان و چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد میشود.
فارس: چرا گیلان؟این استان که مشکلی از بابت بارش ندارد.
ثمره هاشمی: یک اشتباهی که وجود دارد این است که همه تصور میکنند که استانهای شمالی کشور چون میزان بارندگی بالایی دارند برای تأمین آب شرب مشکل ندارند اما باید اعلام شود که یک عقبماندگی تاریخی در استانهای شمالی کشور وجود دارد و آن این است که کار کافی و لازم برای مهار آبهای سطحی در آن استانها انجام نشده است و این آبهای سطحی به دریای خزر ریخته میشود. این مناطق نیز مجبور هستند که از آبهای زیرزمینی استفاده کنند و در برخی از نقاط نیز چون سطح آبهای زیرزمینی بالا است آلودگی پیدا میکنند و در برخی از نقاط هم به دلیل استفاده بیش از حد از آبهای زیرزمینی منبع کافی آب وجود ندارد.به هر حال باید یک اقدام جدی میشد که البته این موضوع باید از ۵۰ سال قبل طراحی و اجرایی میشد که این آبهای سطحی مهار و برای آب شرب استفاده میشد که متأسفانه این کار انجام نشده است و به همین دلیل در برخی از نقاط ما برای تأمین آب شرب این مناطق شمالی کشور مثل استان گیلان با مشکل مواجه هستیم.
فارس: در حال حاضر آیا ۱۰۰ درصد شهرهای کشور از آب سالم بهداشتی استفاده میکنند؟
ثمره هاشمی: ۹۹ درصد جمعیت تحت پوشش کشور تحت پوشش آبرسانی هستند و تصور میکنم که تا پایان دولت دهم این رقم را به ۱۰۰ درصد برسانیم.
فارس: این یک درصد مربوط به کدام مناطق میشود؟
ثمره هاشمی: این یک درصد هم مربوط به حاشیه شهرها و بعضاً در نزدیکی شهرها که متصل به شهر هستند اما نتوانستیم جمعیت آنجا را تحت پوشش قرار دهیم.
فارس: چند روستاهای کشور از آب شرب برخوردار هستند؟
ثمره هاشمی: روستاها حدود ۷۵ درصد و در برنامه پنجم این عدد به ۹۰ درصد خواهد رسید.
*اگر وضعیت منابع آب به این شکل باشد به مشکل میخوریم
فارس: روند افزایش مصرف آب چگونه است؟
ثمره هاشمی: روند افزایش مصرف آب روند قابل قبولی نیست. در برخی از استانهای کشور مصرف آب تا ۱۵ درصد نسبت به سال قبل رشد داشتیم که این علامت خوبی نیست که این علامت خوبی نیست. چون واقعاً در تأمین آب دچار مشکل هستیم چون ایران در محدوده خشک واقع شده است. میزان بارندگی کم است چیزی حدود کمتر از یک سوم متوسط جهانی است.
بنابراین لازم است در مصرف آب حساسیت بالایی نشان دهیم. متأسفانه بعضاً مشاهده میشود از آب شرب بهداشتی استفاده نامناسب میشود بنابراین باید توجه زیادی برای مصرف آب شرب شود چون این مسائل چالش بزرگی در آینده نصیب کشور خواهد کرد. بنابراین اگر وضعیت منابع آب کشور به همین ترتیب باشد در تأمین آب برای مردم دچار مشکل جدی خواهیم شد. یک نکته که بسیار مهم است آبی که در کشور استحصال میشود که حدود ۱۳۰ میلیارد متر مکعب در سال است بیش از ۹۰ درصد آن در بخش کشاورزی استفاده میشود و کشاورزی ما هم که با روش سنتی آبیاری میشود و میتوان گفت ۶۰ درصد این آب هدر میرود. پس هم باید روشهای آبیاری سنتی را به روشهای مدرن تغییر دهیم و هم باید الگوی کشت را رعایت کنیم که متولی آن وزارت جهاد کشاورزی است که هم روشهای آبیاری و هم الگوی کشت را تغییر دهد.
*سرانه مصرف آب اروپاییها از ما کمتر است
فارس: سرانه مصرف آب تهران و کشور چه میزان با الگوی جهان متفاوت است؟
ثمره هاشمی: الگوی جهانی آب در کشورهای مختلف متفاوت است در برخی از کشورها بالاتر از ایران و در برخی کشورها نیز کمتر است. مثلاً آمار کشورهای اروپایی نشان می دهد که بیش از ۹۰ درصد این کشورها سرانه مصرف آب آنها از ایران کمتر است. علیرغم اینکه کشورهای اروپایی در منطقه پر باران و پرآب قراردارند اما چون رعایت میکنند و تعرفه آنها هم بالاست بالاخره این فرهنگسازی در آنجا انجام شده که در مصرف آب صرفهجویی میکنند.
فارس: سرانه مصرف آب تهران چقدر است؟
ثمره هاشمی: سرانه مصرف آب در تهران بیش از ۲۵۰ لیتر در شبانهروز است. در کشور میانگین ۱۶۰ تا ۱۷۰ لیتر است. در برخی از مناطق مثل مناطق کویری که مردمان قانعی هستند مصرف آب آنها ۱۳۰ لیتر است اما در برخی از شهرها توجه ندارند. مثلاً در برخی از شهرهای خوزستان مثل اهواز حدود ۴۰۰ لیتر برای هر نفر است. در تهران بیش از ۲۵۰ لیتر در شبانهروز برای هر فرد است. حتی میتوان گفت که تا حدود ۳۰۰ لیتر است برای اینکه آبریزی بیهوده و بیجا انجام میشود.
فارس: میزان پرت آب در شبکه چند درصد است؟
ثمره هاشمی: بهتر است بگوییم آب به حساب نیامده و باید گفت که متوسط آن در کشور ۳۰ درصد است . هدر رفت آب در شبکهها و خطوط انتقال و ترکیدگی لوله حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد است. بخش دیگر مصارف غیر مجاز و یا برداشتهای غیر مجاز است که بعضاً توسط شهرداریها صورت میگیرد. البته یک بخش هم هست که مصارف مجازی است که بدون درآمد است مثل خانوادههایی که کمتر از هفت متر مکعب در ماه مصرف میکنند. اینها آببهایی پرداخت نمیکنند که این بخش هم میشود یک بخشی از آن ۳۰ درصد آب به حساب نیامده میشود.
فارس: امسال آیا اوراق مشارکت در صنعت آبفا فروخته میشود؟
ثمره هاشمی: در بودجه امسال پیشبینی شده است که ۱۰۰۰ میلیارد تومان اوراق مشارکت در صنعت آبفا فروخته شود. اما موضوع مهمی که باید مدنظر قرار گیرد بحث بازپرداخت اصل و سود این اوراق است که توسط خود شرکتهای آب و فاضلاب تضمین شود. با توجه به قیمتی که در حال حاضر تعرفه آب دارد درآمدهای پایین شرکتهای ما امکان تعیین اصل و سود این اوراق مشارکت وجود ندارد مگر اینکه پرداخت اصل آن را دولت بپذیرد و در قانون بودجه پیشبینی کند و سود آن را شرکت های ما پرداخت کنند که این شدنی است. منتهی اگر تعرفه اصلاح نشود چون شرکتهای آبفا زیانده هستند امکان تضمین این بازپرداخت را ندارند. البته دو تا از شرکتهای ما اعلام آمادگی کردهاند که بازپرداخت این را تضمین کردهاند اما با توجه به این شرایطی که اعلام کردم یک مقدار این کار مشکل است.
*تمام شرکتهای آبفای کشور زیانده هستند
فارس: چه تعداد شرکت آب و فاضلاب در کشور وجود دارد؟
ثمره هاشمی: ۶۴ شرکت آب و فاضلاب داریم.
فارس: چه تعداد زیانده هستند؟
ثمره هاشمی: تمام شرکتهای آب و فاضلاب زیانده هستند چون آب بهایی که ما دریافت میکنیم کمتر از یک سوم قیمت تمام شده است.
فارس: زیان شرکتهای آبفا چقدر است؟
ثمره هاشمی: در حال حاضر بیش از ۲ هزار میلیارد تومان است.
فارس: شرکت آب و فاضلاب تهران چطور آیا آن هم زیانده است؟
ثمره هاشمی: قیمت تمام شده آب در تهران هر متر مکعب حدود ۳۰۰ تومان است در حالیکه ۹۰ تومان آن را میفروشیم که مابهالتفاوت آن را دولت پرداخت نمیکند. تنها کمکی که به شرکتهای آبفا شده است دریافت تبصره ۳ بوده است که آن هم در هفت استان کشور عملیاتی شده است.
فارس: به پیمانکاران بدهکار هستید؟
ثمره هاشمی: بدهکار هستیم و رقم آن بالا نیست و زیر یک هزار میلیارد تومان است.
* بحث خوش نیترات آب
فارس: شما به عنوان مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب کشور بحث نیترات آب را قبول دارید
ثمره هاشمی: نیترات در تمام آبها وجود دارد. سازمان بهداشت جهانی یک توصیهای برای میزان نیترات مجاز در آب شرب کرده است.
قبلا میزان مجاز نیترات در آب شرب ۴۵ میلیگرم در لیتر بوده است سپس آمدند این را به ۵۰ میلیگرم در لیتر تغییر دادند. سازمان بهداشت جهانی در آخرین توصیهنامهای که منتشر کرده است آمده میزان مصرف مجاز را برای گروههای مختلف سنی بین ۵۰تا ۱۰۰ میلیگرم در لیتر تعریف کرده است مشروط به اینکه آب از نظر میکروبی مورد تأیید باشد اگر تأیید شده باشد میزان مجاز نیترات در آب میتواند بین ۵۰تا ۱۰۰ میلیگرم در لیتر باشد فقط توصیه شده است که نوزادان کمتر از ۳ ماه که از شیر مادر تغذیه نمیکنند از این آب استفاده نکنند.
* نیترات آب تهران بزرگنمایی بود؛روزنامه ها دامن زدند
برای بحث نیترات آب تهران در دو ماه اخیر بزرگ نمایی شد. آب تهران وقتی که به اوج مصرف میرسد میزان مصرف آب به بیش از ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار متر مکعب در روز میرسد و منابع آب موجود و سدهای اطراف تهران و چاههایی که معمولا در مدار بهرهبرداری است کفاف تأمین آب را نمیدهد. مجبور میشویم یک سری چاههای دیگر را وارد مدار کنیم که میزان نیترات برخی از این چاهها بیش از ۱۰۰ میلیگرم در لیتر است منتهی آبی که از چاه خارج میشود مستقیم وارد شبکه نمیشود اینها وارد مخازن شده و جمعآوری میشود و با آبهای دیگر که نیترات کمی دارد اختلاط میشود بعد وارد شبکه توزیع آب میشود و آن آزمایشهایی که انجام شده بود و میزان نیترات را در برخی از چاهها بیش از ۱۰۰ میلیگرم نشان میداد مربوط به آب خود چاه بوده است و وقتی میزان تقاضا کم میشود این چاهها به طور اتوماتیک از مدار بهرهبرداری خارج میشود.
بنابراین مشکل اصلی ما در آن چند مدت کوتاهی بود که میزان مصرف بالا رفته بود اما آزمایشهایی که صورت گرفته است هیچ کدام میزان آب موجود در شبکه را که مورد استفاده مردم قرار میگیرد، میزان نیترات آب را بیش از ۱۰۰ میلیگرم در لیتر را نشان نمیدهد. اما به هر حال یک بحثی را همکاران وزارت بهداشت و درمان داشتند که شرکت آبفا باید میزان نیترات را به حدود ۵۰ میلیگرم در هر لیتر برساند ما نیز گفتهایم که با توجه به استانداردهای جهانی و توصیهای که سازمان جهانی بهداشت کرده است وجود بین ۵۰ تا ۱۰۰ میلیگرم در آب برای عموم مردم مشکلی ایجاد نمیکند. به نظر من این بحثها رسانهای شد و یک مقدار بزرگنمایی شد و سیاسی نبود و روزنامهها این موضوع را سیاسی کردند تا به شکلی وزارت نیرو و دولت را مقصر جلوه دهند و من خودم به راحتی آب تهران را به راحتی استفاده میکنم. ۴ حلقه چاه در تهران بود که بالای ۱۰۰میلیگرم در هر لیتر دارای نیترات بودند را خارج کردیم.آخرین آماری که داریم میزان نیترات آب تهران ۷۰ میلیگرم و در حد مجاز است.
*گفت و گو از اکبر محمودی
مشکلات آب و برق محور استیضاح وزیر نیرو است
دوست دارید وزیر شوید؟...!
تازهترین جزئیات از دلایل سه پرواز ناموفق هما، ماهان و آسمان
احضار مسئولان رسانه ملی به کمیسیون فرهنگی مجلس به خاطر تعطیلی برنامه افشاگر فتنه
به بهانه استیضاح وزیر نیرو/دسته گلی که تحویل نامجو شد!
موافقت رییس جمهور با تعطیلی ۳ روزه عید سعید فطر در استان خوزستان
ماجرای عدمارائه سوخت به هواپیمای ایران در کرهجنوبی
دیدگاههای انتقادی مشاور رییس جمهور به برخی عملکرد های اجرایی/سهم من از دولت فحش خوردن است!
حاج منصور ارضی: کلیت دولت و اعضای آن انصافا افراد خوبی هستند و ما فقط با حضور یک دو نفر مخالفیم
بروجردی:موازیکاری به سیاست خارجی ما کمک نمی کند
Design By : A.ELYASI